نویسنده: گروه تولید محتوای دنتارو | تاریخ: یکشنبه 5 بهمن 1404 | تعداد بازدید: 470
استفاده از دخانیات، به ویژه سیگار و قلیان، یکی از خطرناکترین عادات رایج در جامعه است که پیامدهای مخرب آن فراتر از آسیب به ریهها و قلب است و مستقیماً سلامت دهان و دندان را هدف قرار میدهد. دهان به عنوان دروازه ورود بدن، اولین بخشی است که در معرض مواد شیمیایی سمی، گازهای داغ و ذرات سرطانزا ناشی از دخانیات قرار میگیرد. بسیاری از مصرفکنندگان تصور میکنند که تنها عوارض سیگار و قلیان محدود به سرفه یا بوی بد تنفس است، اما واقعیت این است که این مواد باعث تغییرات مخرب در بافتهای دهان، لثهها، دندانها و حتی زبان میشوند. سرطان دهان، بیماریهای شدید لثه، از دست رفتن دندانها و تغییر رنگ دندانها تنها بخشی از این عوارض هستند که میتوانند کیفیت زندگی فرد را به شدت کاهش دهند.متاسفانه، شایعاتی مبنی بر کمخطر بودن قلیان نسبت به سیگار وجود دارد که باعث شده است مصرف قلیان، به ویژه در میان جوانان، رواج یابد. این در حالی است که تحقیقات نشان میدهد که یک جلسه مصرف قلیان معادل کشیدن دهها تا صدها نخ سیگار است و حجم دودی که وارد دهان میشود بسیار بیشتر است. در این مقاله، به بررسی دقیق و علمی تاثیرات مخرب سیگار و قلیان بر سلامت دهان و دندان میپردازیم. هدف ما آگاهیبخشی در مورد خطرات پنهان این عادات است تا با شناخت دقیق آسیبها، انگیزهای برای ترک آنها و حفظ سلامت دهان ایجاد شود. سلامت دهان و دندان، بخشی جداییناپذیر از سلامت کلی بدن است و نمیتوان آن را نادیده گرفت.
یکی از مهمترین و شایعترین عوارض سیگار کشیدن، آسیب به بافتهای نگهدارنده دندان یا همان لثهها است. سیگار حاوی هزاران ماده شیمیایی است که باعث کاهش جریان خون در رگهای خونی میشود. وقتی جریان خون در لثهها کاهش یابد، توانایی بدن برای مبارزه با عفونتها و ترمیم بافتهای آسیبدیده به شدت افت میکند. این وضعیت باعث میشود که لثههای فرد سیگاری در برابر باکتریهای موجود در پلاک دندانی آسیبپذیرتر شوند. بیماری لثه در سیگاریها بسیار شدیدتر و سریعتر پیشرفت میکند و به پریودنتیت (التهاب لثه پیشرفته که به استخوان فک حمله میکند) منجر میشود.نکته ترسناک ماجرا این است که سیگار میتواند علائم بیماری لثه را پنهان کند. یکی از نشانههای اصلی بیماری لثه، خونریزی آن هنگام مسواک زدن است. اما به دلیل تاثیر سیگار بر عروق خونی، لثههای سیگاریها ممکن است حتی در صورت عفونت شدید، خونریزی نکنند. این امر باعث میشود که بیمار و گاهی دندانپزشک، بیماری را دیرتر تشخیص دهند. در نتیجه، زمانی که مشکل شناسایی میشود، اغلب دیر شده و استخوان نگهدارنده دندان به شدت تحلیل رفته است. این تحلیل استخوان باعث لق شدن دندانها و در نهایت افتادن آنها میشود. آمارها نشان میدهند که سیگاریها دندانهای خود را بسیار بیشتر از افراد غیرسیگاری از دست میدهند و درمانهای لثه در آنها با موفقیت کمتری همراه است.
بسیاری از افراد سیگاری فکر میکنند چون لثههایشان هنگام مسواک زدن خونریزی نمیکند، لثههایشان سالم است. این یک تصور غلط و خطرناک است. عدم خونریزی در سیگاریها به دلیل تنگی عروق و بیحسی نسبی لثه است، نه سلامت بافت. در واقع، عفونت در زیر لثه در حال خوردن استخوان است اما هیچ هشداری در قالب خونریزی داده نمیشود. راهکار صحیح این است که سیگاریها باید با دقت بیشتری معاینات دورهای لثه را انجام دهند و به دندانپزشک خود بگویند که سیگار میکشند تا با بررسیهای دقیقتر (مانند سنجش عمق پاکت لثه)، بیماریهای پنهان شناسایی شوند.
شاید مرگبارترین عارضه مصرف سیگار و قلیان، افزایش خطر ابتلا به سرطان دهان باشد. دخانیات حاوی مواد سرطانزای متعددی مانند تار و قطران هستند که با تماس مستقیم با مخاط دهان، گونهها، زبان و حلق، تغییرات ژنتیکی در سلولها ایجاد میکنند. این تغییرات میتوانند منجر به رشد سلولهای سرطانی شوند. سیگار کشیدن یکی از عوامل اصلی در بروز سرطانهای لب، دهان، حنجره و مری است. خطر ابتلا به این سرطانها در سیگاریها چندین برابر افراد غیرسیگاری است. علائم اولیه سرطان دهان میتواند شامل زخمهایی باشد که خوب نمیشوند، تودههای سفید یا قرمز روی مخاط دهان (لکوپلاکی یا اریتروپلاکی)، و درد یا بیحسی مداوم باشد.در مورد قلیان، خطر سرطان حتی بیشتر و پیچیدهتر است. دود قلیان علاوه بر نیکوتین و تار، حاوی فلزات سنگین سمی مانند سرب، کادمیوم و آرسنیک است که همگی سرطانزا هستند. همچنین، زغال قلیان که برای گرم کردن تنباکو استفاده میشود، منبع تولید مونوکسید کربن است. مونوکسید کربن با اکسیژن رقابت کرده و باعث کاهش اکسیژنرسانی به بافتها میشود که محیطی مناسب برای رشد سلولهای سرطانی فراهم میکند. علاوه بر این، استفاده مشترک از لوله قلیان میتواند انتقال ویروسهایی مانند HPV (که عامل سرطان دهان است) را بین افراد تسهیل کند. تشخیص زودهنگام سرطان دهان کلید نجات است، اما پیشگیری با ترک دخانیات بهترین راه مبارزه با این بیماری مهلک است.
از نظر زیباییشناسی، یکی از اولین و واضحترین تاثیرات سیگار و قلیان، تغییر رنگ دندانها است. دندانهای سالم به طور طبیعی رنگ سفید مایل به زرد دارند که درخشان است. اما دود سیگار و تنباکوی قلیان حاوی ذرات ریز قیر و تار است که به مرور زمان در سطح دندان و منافذ میکروسکوپی مینا رسوب میکنند. این رسوبات باعث میشوند که دندانها به رنگ زرد تیره، قهوهای یا حتی سیاه درآیند. این تغییر رنگ نه تنها ظاهر ناخوشایندی دارد و اعتماد به نفس فرد را در ارتباطات اجتماعی کاهش میدهد، بلکه نشاندهنده تجمع مواد سمی روی دندان است.در مورد قلیان، به دلیل اینکه دود غلیظتری وارد دهان میشود و مدت زمان مصرف یک جلسه قلیان طولانی است، رنگگیری دندانها میتواند بسیار سریعتر و شدیدتر رخ دهد. همچنین، قلیان اغلب با طعمهای مختلف (میوهای) مصرف میشود که این مواد معطر و رنگی خود میتوانند باعث لکههای دائمی روی دندانها شوند. بسیاری از افراد برای رفع این مشکل به سراغ سفید کردن دندان میروند، اما اگر مصرف دخانیات ادامه یابد، رنگ دندانها دوباره به سرعت تغییر میکند. علاوه بر رنگ، سیگار باعث ایجاد پلاک دندانی و جرم بیشتری میشود که خود باعث بدتر شدن ظاهر دندانها و بوی بد دهان میشود. حفظ زیبایی لبخند در کنار مصرف دخانیات تقریباً غیرممکن است.
مصرف دخانیات تاثیر مخربی بر حواس پنجگانه، به ویژه حس چشایی و بویایی دارد. گازهای سمی و دود ناشی از سیگار و قلیان، گیرندههای عصبی موجود در بینی و روی زبان را تحریک کرده و به مرور زمان آنها را مسدود یا آسیبپذیر میکند. این امر باعث میشود که فرد سیگاری یا قلیانی، توانایی خود را برای تشخیص طعمهای ظریف و بوهای مختلف از دست بدهد. تحقیقات نشان دادهاند که سیگاریها نسبت به غیرسیگاریها، حساسیت کمتری به شوری و شیرینی دارند و برای احساس طعم غذا نیاز به نمک و شکر بیشتری دارند که این امر خود خطر بیماریهای قلبی و پوسیدگی دندان را افزایش میدهد.کاهش حس بویایی نیز خطرناک است، زیرا فرد ممکن است بوی گاز، دود یا مواد فاسد را متوجه نشود. همچنین، این کاهش حس چشایی باعث میشود که فرد از غذا خوردن لذت کمتری ببرد و اشتها یا وزن خود را از دست بدهد. خوشبختانه، تحقیقات نشان میدهند که اگر فرد مصرف دخانیات را ترک کند، این اعصاب به تدریج بازسازی شده و حس چشایی و بویایی پس از چند روز تا چند هفته بهبود مییابد. بازگشت این حواس یکی از مزایای فوری ترک دخانیات است که کیفیت زندگی فرد را به شدت ارتقا میدهد.
یکی دیگر از عوارض شایع مصرف سیگار و قلیان، خشکی دهان است. نیکوتین موجود در دخانیات بر غدد بزاقی تاثیر میگذارد و تولید بزاق را کاهش میدهد. همچنین، تنفس از طریق دهان که در سیگاریها شایع است، باعث خشک شدن بیشتر مخاط دهان میشود. بزاق نقش حیاتی در سلامت دهان دارد؛ آنها دندانها را میشویند، اسیدهای تولید شده توسط باکتریها را خنثی میکنند و مواد معدنی لازم برای تقویت مینای دندان را فراهم میکنند. وقتی بزاق کاهش یابد، دهان خشک شده و محیطی ایدهآل برای رشد باکتریها ایجاد میشود.خشکی دهان باعث افزایش شدید پوسیدگی دندانها میشود، زیرا دندانها دیگر توسط بزاق محافظت نمیشوند. همچنین، خشکی دهان باعث بوی بد بدبو (هالیتوزیس) میشود که در سیگاریها بسیار رایج است. علاوه بر این، بزاق حاوی آنزیمهای هاضمه است که به جویدن و بلع غذا کمک میکند. کاهش بزاق میتواند باعث مشکلات گوارشی و سوءهاضمه شود. برای مقابله با خشکی دهان در سیگاریها، توصیه میشود که مصرف آب افزایش یابد، اما راه قطعی، ترک دخانیات است. بدون ترک، هیچ درمانی نمیتواند به طور کامل جریان بزاق را به حالت طبیعی بازگرداند.
برخی از افراد سیگاری برای رفع خشکی دهان یا بوی بد، مدام از آدامس یا آبنبات استفاده میکنند. اگرچه این کار ممکن است بزاق را موقتاً تحریک کند، اما اگر آدامس یا آبنبات حاوی قند باشد، به دلیل خشکی دهان و کاهش بزاق، دندانها با سرعت بسیار بالایی پوسیده میشوند. راهکار صحیح این است که اگر سیگار میکشید، حتماً از آدامسهای بدون قند استفاده کنید و آب فراوان بنوشید. اما بهترین راهکار، قطع مصرف دخانیات است تا غدد بزاقی به عملکرد طبیعی خود بازگردند.
مصرف سیگار و قلیان تاثیر بسیار منفی بر فرآیند بهبود زخمها پس از درمانهای دندانپزشکی دارد. اگر یک فرد سیگاری نیاز به کشیدن دندان، ایمپلنت، جراحی لثه یا هر نوع جراحی دهان داشته باشد، زمان بهبود او بسیار طولانیتر از یک فرد غیرسیگاری خواهد بود. نیکوتین باعث تنگی عروق خونی میشود و اکسیژن و مواد مغذی لازم برای ترمیم بافت را به محل زخم نمیرساند. این امر باعث میشود که خونریزی حین جراحی بیشتر شود و خطر عفونت پس از جراحی به شدت افزایش یابد.یکی از عوارض شایع و دردناک پس از کشیدن دندان در سیگاریها، خشکی سوکت دندان (Alveolar Osteitis) است. در این حالت، لخته خونی که باید در محل دندان کشیده شده تشکیل شود و بهبود را تسریع کند، به دلیل مکش سیگار و کاهش خونرسانی، از بین میرود. در نتیجه، استخوان عریان در معرض دهان قرار میگیرد و درد شدید و بوی بد ایجاد میشود. همچنین، در مورد ایمپلنت دندان، سیگار کشیدن یکی از مهمترین عوامل شکست ایمپلنت است. احتمال عدم جوش خوردن ایمپلنت به استخوان در سیگاریها بسیار بالاتر است. دندانپزشکان معمولاً توصیه میکنند که بیماران حداقل چند روز قبل و چند هفته بعد از جراحیهای دهانی سیگار نکشند تا شانس موفقیت درمان افزایش یابد.
متاسفانه در فرهنگ ما، قلیان اغلب به عنوان یک تفریح اجتماعی و بیخطرتر از سیگار تلقی میشود. بسیاری از افراد تصور میکنند چون دود قلیان از آب عبور میکند، تمیز و فیلتر میشود. این یک تصور کاملاً غلط و خطرناک است. آب قلیان تنها بخش کمی از دود را خنک میکند اما نمیتواند مواد سمی، نیکوتین، فلزات سنگین و سرطانزاها را حذف کند. در واقع، حجم دودی که فرد در یک جلسه قلیان کشیدن وارد ریه و دهان خود میکند، معادل کشیدن ۱۰۰ تا ۲۰۰ نخ سیگار است. این حجم عظیم دود باعث میشود که مخاط دهان در معرض شوک شیمیایی شدید قرار گیرد.علاوه بر موارد ذکر شده، قلیان خطرات دیگری نیز دارد. استفاده از لولههای مشترک در قلیان، راهی برای انتقال بیماریهای عفونی مانند سل، هپاتیت و عفونتهای قارچی دهان است. همچنین، زغال قلیان که در نزدیکی دهان قرار میگیرد، خطر سوختگی پوست صورت و موها را دارد. دمای بالای دود قلیان میتواند باعث تغییرات پیشسرطانی در مخاط دهان شود. همچنین، تنباکوی معطر قلیان باعث میشود که فرد عمیقتر و طولانیتر دود را تنفس کند که جذب نیکوتین و سموم را افزایش میدهد. آگاهی از این خطرات برای جوانان بسیار ضروری است تا فریب طعمهای میوهای و ظاهر آرام قلیان را نخورند.
با توجه به تمام خطرات ذکر شده، تنها راه قطعی برای جلوگیری از آسیبهای دهانی، ترک سیگار و قلیان است. ترک دخانیات، هر زمان که انجام شود، فواید فوری و قابل توجهی برای سلامت دهان دارد. تنها چند روز پس از ترک، جریان خون در لثهها بهبود مییابد و لثهها سالمتر میشوند. بوی بد دهان کاهش مییابد و حس چشایی و بویایی باز میگردد. خطر ابتلا به سرطان دهان با گذشت زمان کاهش مییابد و به سطح افراد غیرسیگاری نزدیک میشود. همچنین، با ترک دخانیات، پاسخدهی بدن به درمانهای دندانپزشکی مانند درمان لثه و ایمپلنت به شدت افزایش مییابد.برای ترک دخانیات، میتوان از راهکارهای مختلفی مانند مشاوره پزشکی، استفاده از داروهای جایگزین نیکوتین (چسب یا آدامس)، و شرکت در جلسات ترک سیگار استفاده کرد. حمایت خانواده و دوستان نیز نقش مهمی در موفقیت دارد. دندانپزشکان نیز میتوانند در این مسیر کمککننده باشند. مراجعه منظم به دندانپزشک برای جرمگیری و معاینه سرطان دهان برای افرادی که سابقه مصرف دخانیات دارند، حیاتی است. دندانپزشک میتواند تغییرات مشکوک در مخاط دهان را زود شناسایی کند. به یاد داشته باشید که سلامت دهان شما در دستان خودتان است و ترک دخانیات بهترین هدیهای است که میتوانید به بدن و لبخند خود بدهید.
در این مقاله، به بررسی جامع تاثیرات سیگار و قلیان بر سلامت دهان و دندان پرداختیم. از بیماریهای لثه و تحلیل استخوان گرفته تا سرطان دهان، تغییر رنگ دندانها، خشکی دهان و تاخیر در بهبود زخمها؛ همه نشاندهنده این واقعیت هستند که دخانیات دشمن اصلی سلامت دهان هستند. هیچ دلیلی وجود ندارد که سلامت دهان، دندانها و زیبایی لبخند خود را فدای یک عادت مخرب و موقت کنیم. سیگار و قلیان نه تنها پول شما را میبلعند، بلکه آرامش، سلامت و اعتماد به نفس شما را از بین میبرند.توصیه نهایی ما این است که اگر مصرفکننده دخانیات هستید، همین امروز تصمیم به ترک بگیرید. اگر هم مصرفکننده نیستید، هرگز امتحان نکنید و از اطرافیان خود در برابر این خطرات آگاه کنید. مراجعه منظم به دندانپزشک برای چکاپ و معاینه، به ویژه برای مصرفکنندگان، ضروری است. سلامت دهان و دندان، سرمایهای است که با از دست رفتن آن، هزینههای سنگین و دردهای زیادی را تجربه خواهید کرد. با انتخاب سبک زندگی سالم و ترک دخانیات، میتوانید سالهاها از لبخندی درخشان، سالم و خوشبو لذت ببرید و از زندگی شادابتری بهرهمند شوید.