نویسنده: گروه تولید محتوای دنتارو | تاریخ: سه شنبه 7 بهمن 1404 | تعداد بازدید: 597
جرمگیری دندان یکی از رایجترین و در عین حال یکی از سوءتفاهمبرانگیزترین درمانهای دندانپزشکی است. بسیاری از بیماران با ترس و نگرانی به کلینیک مراجعه میکنند و میپرسند: «آیا جرمگیری برای دندان ضرر دارد؟» این نگرانیها اغلب ریشه در باورهای قدیمی، شنیدن تجربیات منفی از دوستان یا ترس از درد و لق شدن دندانها دارد. برخی تصور میکنند که جرمگیری باعث میشود دندانها لق شوند، مینای دندان ساییده میشود یا فاصله بین دندانها باز میشود. اما واقعیت علمی چیزی کاملاً متفاوت است. جرمگیری یا اسکیلینگ، یکی از مهمترین خدمات پیشگیرانه در دندانپزشکی است که برای حفظ سلامت لثهها و جلوگیری از بیماریهای پریودنتال ضروری است.در این مقاله، قصد داریم با نگاهی علمی و دقیق، به بررسی تمام زوایای جرمگیری بپردازیم. ما بررسی میکنیم که جرمگیری دقیقاً چیست، چرا انجام آن ضروری است، و اینکه چرا برخی افراد پس از انجام آن احساس ناراحتی میکنند. هدف ما این است که با رفع شایعات و ارائه حقایق، به شما کمک کنیم تا با اطمینان خاطر و آگاهی کامل، برای سلامت دهان و دندان خود اقدام کنید. نادیده گرفتن جرمگیری به دلیل ترس از ضررهای احتمالی، میتواند پیامدهای بسیار سنگینتری از جمله از دست رفتن دندانها را به همراه داشته باشد. بیایید با هم واقعیت را از افسانه جدا کنیم.
برای درک اینکه آیا جرمگیری ضرر دارد یا خیر، ابتدا باید بدانیم این فرآیند دقیقاً چیست. در دهان ما همیشه باکتری وجود دارد که با مخاط دهان و ذرات غذا ترکیب شده و لایهای چسبناک به نام پلاک دندانی را تشکیل میدهد. اگر این پلاک با مسواک و نخ دندان به طور کامل پاک نشود، مواد معدنی موجود در بزاق آن را سخت میکنند و به جرم دندان (تارتار) تبدیل میشود. جرم سخت است، رنگ زرد یا قهوهای دارد و به شدت به دندان میچسبد. مهمترین نکته این است که جرم با مسواک معمولی پاک نمیشود و بستری عالی برای رشد باکتریهای مضر است.جرمگیری فرآیندی است که در آن دندانپزشک یا بهداشتکار با استفاده از ابزارهای مخصوص دستی یا دستگاههای فراصوت (اولتراسونیک)، این لایه سخت و سمی را از روی سطح دندان و زیر لثه جدا میکند. ضرورت جرمگیری در این است که جرم باعث تحریک لثه میشود، باعث التهاب، خونریزی و در نهایت تحلیل رفتن استخوان نگهدارنده دندان میشود. اگر جرم پاک نشود، بیماری لثه پیشرفت کرده و باعث لق شدن و افتادن دندانها میشود. بنابراین، جرمگیری یک درمان زیبایی نیست، بلکه یک درمان درمانی و پیشگیرانه برای نجات دندانها است. پاک کردن جرم، دندان را تمیز میکند و به لثه اجازه میدهد تا بدون تحریک باکتریایی، بهبود یابد و سالم بماند.
یکی از بزرگترین ترسهای بیماران این است که پس از جرمگیری، دندانهایشان لق میشود. این احساس در برخی افراد واقعاً وجود دارد، اما دلیل آن آسیب به دندان نیست، بلکه آشکار شدن یک واقعیت پنهان است. وقتی جرم در زیر لثه و بین دندانها انباشته میشود، مانند یک سیمان عمل میکند و دندانها را به هم میچسباند و فضاهای خالی بین دندانها و لثه را پر میکند. در این حالت، دندانها روی این توده سفت و پوسیده تکیه میکنند و استخوان واقعی زیر آن به تدریج به دلیل عفونت تحلیل میرود.وقتی دندانپزشک جرم را برمیدارد، این توده مصنوعی حذف میشود و دندان ناگهان روی استخوانی که تحلیل رفته استوار میشود. بنابراین، دندان لق به نظر میرسد، اما در واقعیت، دندان قبلاً به دلیل بیماری لثه لق بوده است و جرم آن را در جای خود نگه داشته بود. جرمگیری باعث لق شدن دندان نمیشود، بلکه بیماری لثه باعث لق شدن دندان شده است. با برداشتن جرم، عفونت از بین میرود و لثه برای بهبود و سفت شدن مجدد پیدا میکند (اگر تحلیل استخوان خیلی شدید نباشد). اگر جرم برنداشته شود، عفونت ادامه مییابد و دندان در نهایت میافتد. پس، لق شدن احتمالی پس از جرمگیری موقتی است و نشانه شروع بهبود است، نه نشانه آسیب.
بسیاری از بیماران وقتی احساس لق شدن خفیف بعد از جرمگیری را تجربه میکنند، تصمیم میگیرند دیگر جرمگیری نکنند. این بزرگترین اشتباه است. اگر جرم باقی بماند، تحلیل استخوان ادامه مییابد و دندانها بیشتر لق شده و در نهایت از دست میروند. راهکار صحیح این است که پس از جرمگیری، بهداشت دهان را با مسواک و نخ دندان دقیقتر رعایت کنید تا لثهها سفت شوند. در مواردی که تحلیل استخوان زیاد است، ممکن است نیاز به پیوند لثه یا اسپلینتینگ (چسباندن دندانها به هم) باشد، اما قطع درمان جرمگیری راه حل نیست.
یکی دیگر از نگرانیهای رایج، این است که ابزارهای جرمگیری، مینای دندان را خراشیده و نازک میکنند. این تصور نیز نادرست است. ابزارهای مدرن جرمگیری، به ویژه دستگاههای اولتراسونیک، با لرزشهای فرکانس بالا کار میکنند تا جرم را از سطح دندان جدا کنند. این لرزشها به گونهای تنظیم شدهاند که فقط روی سختترین مواد (جرم و سنگ دندان) اثر میگذارند و به مینای سالم دندان آسیبی نمیرسانند. مینای دندان یکی از سختترین بافتهای بدن است و مقاومت زیادی در برابر این ابزارها دارد. دندانپزشکان نیز آموزش دیدهاند که با فشار ملایم و تکنیک صحیح، جرم را بدون آسیب به دندان بردارند.در واقع، اگر جرمگیری انجام نشود، خودِ جرم و باکتریها باعث تخریب مینا و عاج دندان میشوند. باکتریهای موجود در جرم اسید تولید میکنند که مینا را حل میکند و باعث پوسیدگی دندان میشود. همچنین، جرم باعث تحریک لثه و عقب رفتن آن میشود که باعث حساسیت ریشه دندان میشود. بنابراین، جرمگیری دندان را ضعیف نمیکند، بلکه آن را از تخریب ناشی از باکتریها نجات میدهد. پس از جرمگیری، سطح دندان صاف و تمیز میشود و پلاک جدید به سختی روی آن میچسبد، که این امر به حفظ سلامت دندان کمک میکند. پولیش کردن دندان پس از جرمگیری نیز باعث میشود هرگونه زبری جزئی از بین برود و دندان صاف شود.
شایعترین عارضه جانبی جرمگیری، حساسیت دندان به سرما، گرما و شیرینی است. بسیاری از بیماران گزارش میدهند که پس از جرمگیری، دندانهایشان هنگام نوشیدن آب یخ یا مسواک زدن دنداندرد میگیرد. این اتفاق چرا رخ میدهد؟ همانطور که اشاره شد، جرم باعث عقب رفتن لثه و تحلیل استخوان میشود. وقتی جرم روی دندان است، ریشه دندان که مینا ندارد و بافت نرمتری دارد، توسط جرم پوشانده شده است. وقتی جرم برداشته میشود، ریشه دندان ناگهان در معرض محیط دهان قرار میگیرد. از آنجا که ریشه دندان مستقیماً به عصب متصل است و هیچ لایه محافظی ندارد، تحریک پذیر است و حساسیت ایجاد میکند.این حساسیت معمولاً موقت است و طی چند روز تا چند هفته، با رشد مجدد لثه یا تشکیل لایهای از رسوبات طبیعی (پلاک جدید که البته باید کنترل شود)، کاهش مییابد. برای مدیریت این حساسیت، دندانپزشکان توصیه میکنند که در چند روز اول پس از جرمگیری، از غذاهای بسیار سرد یا گرم پرهیز کنید. استفاده از خمیر دندانهای مخصوص دندانهای حساس (حاوی نیترات پتاسیم یا فلوراید) بسیار موثر است. همچنین، دهانشویههای حاوی فلوراید میتوانند به تقویت سطح ریشه و کاهش حساسیت کمک کنند. اگر حساسیت شدید و طولانیمدت بود، حتماً به دندانپزشک اطلاع دهید تا درمانهای تکمیلی مانند وارنیش فلوراید را انجام دهد.
بسیاری از بیماران پس از جرمگیری متوجه میشوند که فاصلهای بین دندانهایشان ایجاد شده که قبلاً وجود نداشت یا دیده نمیشد. این موضوع به خصوص در دندانهای جلویی نگرانکننده است. اما باید بدانید که جرمگیری باعث ایجاد فاصله نمیشود؛ بلکه این فاصله قبلاً وجود داشته اما توسط جرم پر شده بود. همانطور که گفته شد، جرم در امتداد لبه لثه و بین دندانها انباشته میشود. وقتی لثه به دلیل عفونت متورم است، این تورم و جرم، فضاهای بین دندانی را پر میکنند و دندانها به نظر میرسد که کاملاً به هم چسبیدهاند.پس از جرمگیری، دو اتفاق میافتد: اول، جرمهای بین دندانی که فضای خالی را پر کرده بودند پاک میشوند. دوم، با حذف عامل تحریک (جرم)، التهاب لثه فروکش میکند و لثه که متورم بود، جمع میشود و به حالت طبیعی خود برمیگردد. این باعث میشود که فضاهای طبیعی بین دندانها که قبلاً توسط تورم و جرم مخفی شده بود، آشکار شوند. این فاصلهها نشانه سلامت لثه هستند، نه نشانه آسیب. اگر جرم باقی میماند، عفونت ادامه مییافت و در نهایت استخوان تحلیل میرفت و دندانها با فاصلههای بزرگتری و لق شدن از بین میرفتند. پس، پذیرش این فاصلهها کوچکترین قیمت برای حفظ دندانهاست.
برخی بیماران برای رفع فاصلههای ایجاد شده پس از جرمگیری، درخواست میکنند که دندانپزشک آن فضاها را با مواد پرکردگی پر کند. این کار اغلب اشتباه است. پر کردن فاصلههای طبیعی بین دندانها بدون دلیل زیبایی، باعث میشود تمیز کردن آن ناحیه با نخ دندان غیرممکن شود و زمینه برای پوسیدگیهای پنهان زیر پرکردگی فراهم شود. راهکار صحیح این است که بهداشت دهان را با نخ دندان دقیق رعایت کنید تا لثهها سالم بمانند و لثهها سفت شوند تا فاصلهها کمتر به چشم بیاید. اگر فاصلهها خیلی زیاد و نازیبا هستند، میتوان از ارتودنسی یا لمینت استفاده کرد، اما پرکردن ساده معمولاً توصیه نمیشود.
بسیاری از بیماران میترسند که هنگام جرمگیری خونریزی داشته باشند و این را نشانه آسیب دیدن لثه توسط دندانپزشک میدانند. واقعیت این است که خونریزی لثه هنگام جرمگیری نشانه التهاب و بیماری لثه است، نه نشانه آسیب ابزار. لثه سالم هنگام تماس با ابزارهای جرمگیری یا حتی نخ دندان، خونریزی نمیکند. وقتی لثه ملتهب است (ژنژیویت)، رگهای خونی آن متورم و شکننده میشوند و با کوچکترین لمس یا فشار، پاره شده و خونریزی میکنند.بنابراین، هرچه خونریزی هنگام جرمگیری بیشتر باشد، نشاندهنده شدیدتر بودن التهاب و بیماری لثه است. دندانپزشک با برداشتن جرم و باکتریها، عامل اصلی التهاب را حذف میکند. پس از چند روز از جرمگیری، با رعایت بهداشت، التهاب فروکش میکند و خونریزی متوقف میشود. اگر بیمار به دلیل ترس از خونریزی جرمگیری نکند، التهاب مزمن شده و به پریودنتیت (تحلیل استخوان) تبدیل میشود که در آن مرحله خونریزی ممکن است کمتر شود، اما آسیب به استخوان ادامه دارد. پس، خونریزی نباید مانع درمان شود، بلکه باید انگیزهای برای جدیتر گرفتن بهداشت باشد.
با وجود تمام فواید جرمگیری، شرایط نادری وجود دارد که باید با احتیاط یا با تاخیر انجام شود. برای مثال، افرادی که دارای پیسمیکر (ضربان ساز قلبی) هستند، باید قبل از جرمگیری آنتیبیوتیک مصرف کنند. دلیل این امر این است که باکتریهای موجود در دهان ممکن است هنگام خونریزی لثه وارد جریان خون شوند و باعث عفونت دریچه قلبی شوند. این پروتکل برای محافظت از قلب بیمار است و ربطی به ضرر جرمگیری برای دندان ندارد.همچنین، خانمهای باردار معمولاً توصیه میشود که جرمگیری را به سه ماهه دوم بارداری موکول کنند. در سه ماهه اول به دلیل حساسیت جنین و در سه ماهه سوم به دلیل ناراحتی نشستن طولانی، ترجیح داده میشود درمانهای غیراورژانسی انجام نشود. اما جرمگیری در بارداری نه تنها ضرر ندارد، بلکه برای پیشگیری از بیماری لثه بارداری مفید است. افرادی که دیابت کنترلنشده دارند یا سیستم ایمنی ضعیفی دارند نیز باید تحت نظر دقیق پزشک جرمگیری را انجام دهند. در تمام این موارد، منع مطلق وجود ندارد، فقط نیاز به احتیاط و هماهنگی پزشکی است.
برخی افراد تصور میکنند که جرمگیری باعث سفید شدن دندانها میشود و وقتی تغییر رنگ چشمگیری نمیبینند، ناامید میشوند. باید توجه داشت که جرمگیری رنگ طبیعی دندان را آشکار میکند اما رنگ دندان را تغییر نمیدهد. جرمگیری لکههای ناشی از چای، قهوه، سیگار و رسوبات سطحی را پاک میکند و دندان تمیزتر و روشنتر به نظر میرسد، اما اگر رنگ دندان به صورت ذاتی (ژنتیکی) یا به دلیل تغییر رنگ عاج زرد شده باشد، جرمگیری آن را سفید نمیکند.برای تغییر رنگ دندان، باید از روشهای دیگری مانند بلیچینگ (سفید کردن دندان) استفاده کرد. جرمگیری زیرساخت سلامت دندان و لثه را فراهم میکند و بلیچینگ روی دندان سالم و تمیز تاثیر بهتری دارد. بنابراین، اگر هدف شما فقط سفیدی دندان است، ممکن است نیاز به ترکیب جرمگیری و بلیچینگ داشته باشید. اما اگر هدف سلامت است، جرمگیری به تنهایی کافی و ضروری است. انتظار نداشته باشید که دندانهایتان پس از جرمگیری به رنگ دندانهای هنرپیشهها در شود، اما مطمئن باشید که سالمتر و تمیزتر خواهند بود.
در این مقاله، به بررسی تمام ابعاد جرمگیری دندان پرداختیم و پاسخ این سوال را دادیم که آیا جرمگیری ضرر دارد؟ دریافتیم که جرمگیری یک درمان بیخطر، ضروری و علمی است که هیچ آسیبی به ساختار دندان نمیزند. لق شدن، حساسیت و فاصله بین دندانها پس از درمان، واکنشهای طبیعی بدن به حذف عفونت و بازگشت لثه به حالت طبیعی هستند و نشانه سلامتیابی، نه بیماری هستند. باکتریهای موجود در جرم دشمن اصلی سلامت دهان هستند و اگر پاک نشوند، باعث از دست رفتن دندانها میشوند.توصیه نهایی ما این است که نگرانیهای خود را کنار بگذارید و طبق توصیه دندانپزشکان، هر ۶ ماه یک بار برای معاینه و جرمگیری به کلینیک مراجعه کنید. پیشگیری همیشه بهتر و ارزانتر از درمان است. جرمگیری سرمایهگذاری کوچکی برای حفظ دندانهایتان تا آخر عمر است. با رعایت بهداشت روزانه و انجام منظم جرمگیری، میتوانید از لبخندی سالم، تمیز و بدون بوی بد دهان لذت ببرید. به یاد داشته باشید که دندانهای سالم، حق شماست و با مراقبت صحیح میتوانید آنها را حفظ کنید.