نویسنده: دکتر لیلا عطایی | دندانپزشک تهران | تاریخ: چهارشنبه 1 بهمن 1404 | تعداد بازدید: 485
در دنیای مدرن دندانپزشکی امروز، داشتن لبخندی زیبا و مرتب یکی از مهمترین دغدغههای افراد برای افزایش اعتماد به نفس و بهبود کیفیت روابط اجتماعی محسوب میشود. با پیشرفت تکنولوژی، روشهای متنوعی برای اصلاح ناهنجاریهای دندانی ابداع شده است که باعث شده فرآیند درمان راحتتر و کمخطرتر از گذشته شود. در میان این روشها، مناقشه همیشگی بین انتخاب الاینرهای شفاف و اورتدنسی سنتی (براکتهای فلزی) یکی از چالشبرانگیزترین تصمیماتی است که بیماران با آن روبرو هستند. انتخاب روش مناسب درمانی، تنها یک موضوع زیبایی نیست، بلکه یک تصمیم پزشکی پیچیده است که باید با در نظر گرفتن ساختار فکی، شدت نامرتبی دندانها و سبک زندگی فرد اتخاذ شود. در این مقاله جامع، قصد داریم با بررسی دقیق علمی و بالینی، تمام زوایای پنهان این دو روش را روشن کنیم تا شما بتوانید با آگاهی کامل و همراه با مشورت متخصص اورتدنسی، بهترین مسیر را برای رسیدن به سلامت دهان و دندان طی کنید.اورتدنسی سنتی که به عنوان پدر روشهای اصلاح طرح لبخند شناخته میشود، دهههاست که به میلیونها نفر در سراسر جهان کمک کرده است تا دندانهای مرتب و فکهای سالمی داشته باشند. این روش با استفاده از براکتها، سیمها و باندهای فلزی، نیروهای کنترل شدهای را به دندانها وارد میکند تا آنها را به موقعیت صحیح خود هدایت کند. از سوی دیگر، الاینرهای شفاف یا پلاکهای شفاف متحرک، به عنوان نمایندگان نسل جدید تکنولوژی اورتدنسی، با ظاهری نامرئی و راحتی بیشتر، به سرعت محبوبیت زیادی پیدا کردهاند. اما سوال اصلی اینجاست که آیا این روش جدید میتواند جایگزین کاملی برای روشهای سنتی باشد یا خیر؟ برای پاسخ به این سوال، باید عمیقاً به بررسی مکانیزم عملکرد، مزایا، معایب و هزینههای هر یک بپردازیم و شایعات رایج را با واقعیتهای علمی مقایسه کنیم.درک تفاوتهای بنیادین بین این دو سیستم، به بیماران کمک میکند تا انتظارات واقعبینانهای از فرآیند درمان داشته باشند و با همکاری بیشتر با دندانپزشک خود، نتیجه مطلوبی را کسب کنند. سلامت دهان و دندان در درازمدت، در گرو انتخاب درست روش درمان و رعایت دقیق بهداشت در طول دوره اورتدنسی است. در ادامه، به بررسی ۱۰ جنبه حیاتی این موضوع خواهیم پرداخت تا تصویری شفاف و کامل از دنیای اورتدنسی مدرن و سنتی ترسیم شود. هدف نهایی ما، ارتقای سطح آگاهی شماست تا بتوانید سرمایهگذاری صحیحی برای سلامت و زیبایی خود انجام دهید و از لبخند درخشان خود لذت ببرید.
مهمترین تفاوت بین اورتدنسی ثابت و الاینرهای شفاف در نحوه اعمال نیرو به دندانها نهفته است. در اورتدنسی سنتی، براکتها به صورت دائمی روی سطح دندانها چسبانده میشوند و یک سیم فلزی از داخل آنها عبور میکند. این سیم با تنظیمات دورهای توسط متخصص، نیروی پیوسته و مداومی را به دندانها وارد میکند تا آنها را در طول زمان به سمت موقعیت مطلوب حرکت دهد. این سیستم به دلیل ماهیت ثابت خود، کنترل بسیار دقیقی بر حرکت هر دندان به صورت فردی دارد و امکان اعمال نیروهای پیچیده، مانند چرخش دندان یا بالا و پایین بردن ریشه دندان را برای متخصص فراهم میکند. این مکانیزم به خصوص در مواردی که نیاز به حرکات شدید و پیچیده دندانی است، بسیار کارآمد و غیرقابل جایگزین است.در مقابل، الاینرهای شفاف از مکانیزم متفاوتی استفاده میکنند. در این روش، بیمار مجموعهای از پلاکهای شفاف پلاستیکی را دریافت میکند که هر کدام به گونهای طراحی شدهاند که دندانها را تنها چند میلیمتر به سمت هدف نهایی حرکت دهند. بیمار باید هر دو هفته یک بار، پلاک فعلی را با پلاک بعدی در سری جایگزین کند. این فرآیند، نیرویی متوالی و مرحله به مرحله را به دندانها وارد میکند. اگرچه این روش برای حرکات ساده و عمومی دندانها بسیار عالی عمل میکند، اما در اعمال نیروهای پیچیده و دقیق بر روی یک دندان خاص، محدودیتهایی نسبت به براکتهای فلزی دارد. بنابراین، درک این مکانیزم برای بیماران حیاتی است تا بدانند که درمان با الاینر نیازمند دقت بسیار بالا در تعویض به موقع پلاکهاست تا روند درمان مختل نشود.یکی از اشتباهات رایج در این میان، تصور بیماران است که پلاکهای شفاف به تنهایی و بدون دخالت متخصص، دندانها را جابهجا میکنند. در حالی که حقیقت این است که طراحی دقیق این پلاکها و پیشبینی حرکت دندانها، نیازمند مهارت و تخصص بالای ارتودنتیست است که با استفاده از نرمافزارهای پیشرفته سه بعدی، مسیر حرکت دندانها را برنامهریزی میکند. اگر بیمار در استفاده مداوم از پلاکها کوتاهی کند، نیروی لازم اعمال نشده و درمان نه تنها پیش نمیرود، بلکه ممکن است دندانها به موقعیت نامناسب بازگردند. در روش سنتی نیز، عدم مراجعه منظم برای تنظیم سیمها میتواند منجر به افزایش طول درمان یا آسیب به بافتهای دندان شود. بنابراین، در هر دو روش، همکاری فعال بیمار کلید موفقیت است، اما نوع این همکاری در روش شفاف مستقیماً بر نتیجه درمان تاثیرگذار است.
یکی از اصلیترین دلایلی که باعث شده الاینرهای شفاف به محبوبیت چشمگیری دست پیدا کنند، موضوع زیبایی و ظاهر بیمار در طول دوره درمان است. بسیاری از بزرگسالان و نوجوانان که به دلایل شغلی یا تحصیلی نگران ظاهر براکتهای فلزی در دهان خود هستند، با آغوش باز از پلاکهای شفاف استقبال میکنند. این پلاکها از متریالی شفاف و شیشهای ساخته شدهاند که تقریباً روی دندانها نامرئی هستند. این ویژگی به بیماران اجازه میدهد تا در طول درمان، بدون هیچگونه خجالت یا محدودیتی، لبخند بزنند، صحبت کنند و در جمعها شرکت کنند. برای افرادی که مشاغل پرستیژ دارند یا مدام در معرض دوربین قرار میگیرند، این مزیت یک نقطه قوت بینظیر محسوب میشود که میتواند تاثیر روانی مثبتی بر روند درمان داشته باشد.در سمت دیگر، اورتدنسی سنتی، به خصوص مدلهای فلزی آن، ظاهری کاملاً مشخص و قابل توجه دارند. وجود سیمها و براکتهای فلزی در دهان میتواند برای برخی افراد ناخوشایند باشد و حتی باعث کاهش اعتماد به نفس موقت شود. با این حال، دندانپزشکی مدرن پیشرفتهای زیادی در این زمینه داشته است. امروزه براکتهای سرامیکی همرنگ دندان یا براکتهای پشت دندانی (لینگوال) وجود دارند که بسیار کمتر دیده میشوند. اما حتی این موارد نیز در مقایسه با پلاکهای کاملاً شفاف، ممکن است تا حدودی در گفتار یا ظاهر تاثیر بگذارند. با این حال، بسیاری از افراد، به خصوص نوجوانان، از براکتهای فلزی رنگی به عنوان یک اکسسوری یا مد استفاده میکنند و با آن کنار میآیند.اشتباه رایجی که برخی بیماران مرتکب میشوند، این است که فکر میکنند چون الاینر نامرئی است، میتوانند آن را در مهمانیها یا موقعیتهای خاص از دهان خارج کنند و این تاثیری بر درمان ندارد. این کار یک اشتباه بزرگ است، زیرا برای موثر بودن نیروی اورتدنسی، پلاک باید حداقل ۲۲ ساعت در شبانهروز در دهان باشد. خارج کردن مکرر پلاک باعث میشود دندانها در فاز ریلکساسیون قرار گرفته و حرکت آنها متوقف شود. در نتیجه، زمان درمان طولانی شده و ممکن است پلاکها دیگر روی دندانها فیت نشوند. بنابراین، اگرچه زیبایی ظاهری یک مزیت بزرگ برای الاینرهاست، اما نیازمند تعهد بیمار به نگه داشتن آنها در دهان است، در حالی که در اورتدنسی ثابت، بیمار نگرانی بابت ظاهر خود ندارد چون نمیتواند آن را بردارد، اما باید با ظاهر فلزی آن کنار بیاید.
راحتی بیمار در طول دوره درمان، فاکتور بسیار مهمی در رضایت نهایی و تکمیل موفقیتآمیز درمان است. الاینرهای شفاف به دلیل ساختار صاف و یکپارچه خود، معمولاً تحریک کمتری برای بافتهای نرم دهان و لثهها ایجاد میکنند. برخلاف براکتهای فلزی که لبههای تیز یا سیمهای برآمده میتوانند باعث زخم شدن لب، گونه و زبان شوند، پلاکهای شفاف از پلاستیکهای پزشکی نرم ساخته شدهاند که لبههای آنها با دقت پولیش شده است. این ویژگی باعث میشود که بیماران در هفتههای اول درمان، درد و ناراحتی کمتری ناشی از بریدگی بافتهای دهان تجربه کنند. همچنین، وجود سیمهای فلزی در اورتدنسی سنتی گاهی باعث میشود که تکههای غذا بین دندانها و سیمها گیر کند و تمیز کردن آنها دشوار شود که خود میتواند باعث التهاب لثه شود.با این حال، این بدان معنا نیست که الاینرهای شفاف کاملاً بدون درد یا ناراحتی هستند. در هر بار تعویض پلاک و شروع مرحله جدید، بیماران ممکن است فشار و درد خفیفی را در دندانها حس کنند که نشاندهنده شروع حرکت دندان است. این حساسیت معمولاً پس از چند روز از بین میرود. اما نکته مهمی که بسیاری از بیماران در نظر نمیگیرند، حساسیت زبان به جسم خارجی است. برخی افراد ممکن است در ابتدا با وجود یک پلاک در دهان احساس خفگی یا افزایش بزاق دهان داشته باشند که نیاز به زمان برای عادت کردن دارد. همچنین، اگر پلاکها به درستی طراحی نشده باشند یا لبههای آنها دچار شکستگی شوند، میتوانند مانند براکتها باعث اذیت شدن لثهها شوند.در مقابل، در اورتدنسی سنتی، اگرچه در هفتههای اول ممکن است زخمهای دهانی ایجاد شود، اما بیماران به سرعت با وجود براکتها عادت میکنند و با استفاده از مومهای مخصوص اورتدنسی (Orthodontic Wax) میتوانند ناراحتیها را به حداقل برسانند. یک اشتباه رایج در بیماران استفادهکننده از الاینر این است که چون پلاک را برای خوردن غذا در میآورند، فکر میکنند میتوانند هر چیزی بخورند. اما باید توجه داشت که دندانها در طول درمان با الاینر نیز حساس هستند و گاز زدن غذاهای سفت میتواند باعث درد شدید شود. در هر دو روش، رعایت توصیههای متخصص برای مدیریت درد و ناراحتی ضروری است و بیماران نباید به دلیل درد جزئی، استفاده از ابزار درمانی را متوقف کنند.
حفظ بهداشت دهان و دندان در طول دوره اورتدنسی، چالشبرانگیزترین بخش درمان برای بسیاری از بیماران است. عدم رعایت بهداشت مناسب میتواند منجر به پوسیدگی دندان، بیماریهای لثه و لکههای سفید روی دندانها (Demineralization) شود که تمام زیبایی درمان را خراب میکند. در این زمینه، الاینرهای شفاف یک مزیت انکارناپذیر دارند. از آنجا که این پلاکها قابل جدا شدن هستند، بیماران میتوانند آنها را هنگام مسواک زدن و استفاده از نخ دندان از دهان خارج کنند. این یعنی هیچ مانع فیزیکی برای دسترسی به تمام سطوح دندان وجود ندارد و بیمار میتواند دقیقاً مانند قبل از درمان، بهداشت دهان خود را حفظ کند. این ویژگی خطر تجمع پلاک میکروبی و باکتریها را به شدت کاهش میدهد و برای افرادی که دچار بیماری لثه هستند یا بهداشت oral ضعیفی دارند، گزینه بسیار امنتری محسوب میشود.در مقابل، اورتدنسی سنتی با براکتها و سیمهای ثابت، تمیز کردن دندانها را دشوار میسازد. براکتها نقاطی را ایجاد میکنند که مسواک معمولی به راحتی به آنها نمیرسد و سیمها مانع عبور آزادانه نخ دندان میشوند. بیماران باید از مسواکهای بیندندانی (Interdental brush) و نخ دندانهای مخصوص اورتدنسی (Superfloss) استفاده کنند و زمان بسیار بیشتری را برای نظافت دهان خود اختصاص دهند. اگر بیمار در رعایت این بهداشت کوتاهی کند، احتمال تشکیل جرم دندان و التهاب لثه در اطراف براکتها بسیار بالا میرود. متاسفانه، بسیاری از بیماران در طول درمان اورتدنسی ثابت، دچار پوسیدگیهای کوچک در اطراف براکتها میشوند که پس از برداشت اورتدنسی، نیاز به ترمیم دارند.یک اشتباه خطرناک که بیماران استفادهکننده از الاینر مرتکب میشوند، این است که پس از خوردن خوراکی یا نوشیدنیهای رنگی، بدون مسواک زدن دوباره پلاک را در دهان قرار میدهند. این کار باعث میشود که باکتریها و قندها بین دندان و پلاک محبوس شوند و محیطی ایدهآل برای پوسیدگی فراهم شود. همچنین، پلاکهای شفاف خود میتوانند بوی بدی بگیرند یا تغییر رنگ دهند اگر بهداشت آنها رعایت نشود. قاعده طلایی در استفاده از الاینر این است: "پلاک را فقط روی دندانهای تمیز بگذارید". در روش سنتی نیز، بیماران نباید از مسواک زدن شانه خالی کنند. استفاده از دهانشویههای حاوی فلوراید و مسواکهای برقی میتواند به حفظ سلامت دندانها در کنار براکتها کمک شایانی کند. به طور کلی، اگرچه الاینرها امکان تمیز کردن راحتتر را میدهند، اما انضباط بیمار در رعایت بهداشت، در هر دو روش حیاتی است.
یکی از تفاوتهای عمده بین این دو روش درمانی، تاثیر آنها بر عادات غذایی و سبک زندگی روزمره بیمار است. در اورتدنسی ثابت، بیماران با لیست بلندبالایی از ممنوعیتهای غذایی روبرو هستند. غذاهای سفت و چسبنده مانند آبنبات چسبنده، پفک، ته دیگ، نان سنگک، سیب و هویج خام (مگر اینکه تکه تکه شوند)، و آجیل میتوانند باعث شکستن براکتها یا شل شدن سیمها شوند. همچنین، مصرف نوشیدنیهای اسیدی و گازدار با قند بالا، به دلیل تماس طولانیمدت با دندانها در زیر براکتها و سیمها، خطر پوسیدگی را افزایش میدهد. این محدودیتها میتواند برای بسیاری از افراد، به خصوص کسانی که عاشق خوراکیهای خاصی هستند، آزاردهنده باشد و نیاز به تغییر اساسی در رژیم غذایی داشته باشد.در مقابل، الاینرهای شفاف آزادی عمل بسیار بیشتری در خوردن و آشامیدن به بیماران میدهند. از آنجا که پلاکها باید قبل از غذا خوردن از دهان خارج شوند، بیماران میتوانند هر نوع غذایی را بدون نگرانی از آسیب دیدن تجهیزات اورتدنسی میل کنند. این یعنی شما میتوانید همچنان سیب ترد بگیرید یا آجیل بخورید، به شرطی که قبل از گذاشتن مجدد پلاک، دندانهایتان را تمیز کنید. این ویژگی برای بزرگسالانی که در مهمانیهای شام شرکت میکنند یا رستوران میروند، بسیار جذاب است زیرا نیازی به توضیح دادن درباره محدودیتهای غذایی خود ندارند. همچنین، نگرانی در مورد گیر کردن تکه غذا در بین سیمها و خجالتکشیدن آن در جمع وجود ندارد.با این حال، یک اشتباه رایج در بیماران استفادهکننده از الاینر این است که به دلیل آزادی غذایی، مصرف نوشیدنیهای رنگی مانند قهوه، چای یا نوشابه را بدون در نظر گرفتن تاثیر آن بر پلاک و دندانها ادامه میدهند. اگرچه پلاک خارج شده است، اما نوشیدن مایعات رنگی و شیرین و مسواک نزدن قبل از گذاشتن پلاک، باعث تغییر رنگ پلاک و زرد شدن آن میشود که ظاهر نامرئی آن را از بین میبرد. همچنین، برخی بیماران تنبل میشوند و برای خوردن یک میانوعده کوچک، پلاک را خارج نمیکنند و سعی میکنند با پلاک غذا بخورند که این کار فاجعهبار است و میتواند پلاک را بشکند. بنابراین، اگرچه الاینرها محدودیت غذایی مستقیم ندارند، اما انضباط در رعایت زمانبندی استفاده و تمیز کردن دندانها بعد از هر وعده غذایی، چالش جدیدی است که بیماران باید با آن کنار بیایند.
زمان درمان یکی از سوالات اولیهای است که بیماران از متخصص اورتدنسی میپرسند. به طور کلی، اورتدنسی سنتی برای اصلاح پیچیدهترین ناهنجاریهای دندانی و فکی، به عنوان روش طلایی شناخته میشود و معمولاً زمان درمان قابل پیشبینی و دقیقی دارد. از آنجا که براکتها به دندان چسبیدهاند و بیمار نمیتواند آنها را در بیاورد، نیروی درمانی به صورت ۲۴ ساعته و بدون وقفه اعمال میشود. این امر باعث میشود که حرکت دندانها طبق برنامه پیش برود و متخصص بتواند با اطمینان، تاریخ تقریبی پایان درمان را اعلام کند. در موارد شدید مانند انحراف فک یا دندانهای نهفته، اورتدنسی ثابت اغلب تنها راه حل موثر است که در زمانی بین ۱۸ ماه تا ۳ سال (بسته به شدت مشکل) به نتیجه میرسد.در مورد الاینرهای شفاف، مدت زمان درمان به شدت به همکاری بیمار بستگی دارد. اگرچه برای موارد خفیف تا متوسط، زمان درمان با الاینر میتواند مشابه یا حتی کمی کوتاهتر از اورتدنسی سنتی باشد، اما این زمان در صورتی محقق میشود که بیمار پلاکها را به مدت ۲۰ تا ۲۲ ساعت در روز استفاده کند. هر بار که بیمار پلاک را خارج میکند، روند حرکت دندان متوقف میشود و اگر این خارج کردنها بیش از حد باشد، دندانها ممکن است شروع به حرکت معکوس کنند. در نتیجه، پلاکهای بعدی در سری روی دندانها فیت نمیشوند و نیاز به اسکن مجدد و ساخت پلاکهای جدید (Refinement) پیدا میشود که هزینه و زمان درمان را افزایش میدهد.اشتباه بزرگ بیماران در اینجا، دستکم گرفتن اهمیت زمان استفاده از پلاک است. بسیاری از بیماران فکر میکنند که اگر پلاک را ۱۵ ساعت در روز بگذارند، نتیجه میگیرند، در حالی که این تصور غلط است. بینظمی در استفاده از الاینر میتواند درمانی که باید ۱۲ ماه طول بکشد، به ۲۴ ماه یا بیشتر تبدیل کند. در مقابل، در اورتدنسی سنتی، بیمار نگران فراموش کردن گذاشتن براکت نیست، اما باید نگران شکستن براکت یا سیم باشد که هر دو باعث توقف درمان میشوند. بنابراین، اگر فردی منظم و مسئولیتپذیر است، الاینر گزینه عالی است، اما اگر فردی فراموشکار است یا نمیتواند خود را ملزم به استفاده دائمی پلاک کند، اورتدنسی سنتی با وجود ظاهر نامطلوبتر، نتیجه تضمین شدهتری در زمان مقرر ارائه میدهد.
هزینه درمان همیشه یکی از ملاکهای مهم تصمیمگیری برای بیماران است. در نگاه اول، الاینرهای شفاف معمولاً هزینه اولیه بالاتری نسبت به اورتدنسی سنتی دارند. تکنولوژی ساخت پلاکها با استفاده از اسکن سه بعدی، چاپ سه بعدی و پلاستیکهای پزشکی خاص، هزینههای تولید را بالا میبرد. همچنین، نیاز به تعویض دورهای پلاکها و احتمال ساخت پلاکهای تکمیلی در صورت پیشرفت نکردن درمان، هزینهها را افزایش میدهد. بیماران باید آمادگی مالی داشته باشند تا هزینه کل درمان را که معمولاً به صورت اقساطی دریافت میشود، پرداخت کنند. با این حال، این هزینه بالاتر در مقابل راحتی، زیبایی و بهداشت بهتر که ارائه میدهد، برای بسیاری از افراد ارزشمند است.از سوی دیگر، اورتدنسی سنتی به دلیل استفاده از مواد اولیه ارزانتر (فلز و سرامیک) و تکنولوژیهای سنتیتر، معمولاً هزینه کمتری دارد. اما بیماران نباید فراموش کنند که هزینههای پنهانی نیز وجود دارد. برای مثال، اگر بیمار براکت را بشکند یا سیم پاره شود، هزینه هر بار ویزیت و تعمیر ممکن است جداگانه محاسبه شود. همچنین، هزینههای مرتبط با بهداشت دهان مانند خرید مسواکهای برقی، نخ دندانهای مخصوص و دهانشویهها در اورتدنسی ثابت ممکن است بیشتر باشد زیرا نیاز به مراقبت ویژهتری است. در نهایت، تفاوت هزینه بین این دو روش بسته به کلینیک، شهر و شدت مشکل دندانی متفاوت است و نمیتوان عدد دقیقی را برای همه تعمیم داد.یک اشتباه رایج در بیماران این است که صرفاً به قیمت نهایی نگاه میکنند و کیفیت درمان و تجربه متخصص را نادیده میگیرند. ارزانترین درمان اورتدنسی، لزوماً بهترین درمان نیست. گاهی اوقات انتخاب روشی که با سبک زندگی بیمار سازگار نیست (مثلاً انتخاب الاینر برای یک فرد فراموشکار)، باعث میشود درمان شکست بخورد و بیمار مجبور شود هزینه اورتدنسی سنتی را نیز متحمل شود. بنابراین، مشاوره دقیق با متخصص برای تعیین روشی که از نظر اقتصادی و درمانی به صرفهترین گزینه برای شرایط خاص شماست، ضروری است. سرمایهگذاری روی لبخند، یک سرمایهگذاری مادامالعمر است و باید با دید بلندمدت به آن نگاه کرد.
انتخاب روش درمانی باید بر اساس سن بیمار و نوع ناهنجاری دندانی انجام شود. الاینرهای شفاف بیشتر برای بزرگسالان و نوجوانانی که دندانهای دائمی آنها کامل رویش کرده است، مناسب هستند. این روش برای اصلاح نامرتبیهای خفیف تا متوسط، فاصله بین دندانی (Diastema) و جمع شدن دندانها (Crowding) عالی عمل میکند. اما در کودکان و نوجوانانی که هنوز دندانهای شیری دارند یا دندانهای دائمی در حال رویش هستند، استفاده از الاینر دشوار است زیرا رویش دندان جدید میتواند برنامه ریزی درمان را به هم بزند. همچنین، در مواردی که نیاز به بیرون کشیدن دندان (Extraction) برای ایجاد فضا وجود دارد، الاینرها ممکن است نتوانند به خوبی اورتدنسی سنتی، فضای خالی ایجاد شده را ببندند.اورتدنسی سنتی به دلیل انعطافپذیری بالا، برای تمام سنین و طیف وسیعی از ناهنجاریها مناسب است. این روش میتواند مشکلات پیچیده فکی مانند اوربایت (Overbite)، آندربایت (Underbite)، کراس بایت (Crossbite) و دندانهای نهفته (Impacted canines) را درمان کند. در کودکان، استفاده از دستگاههای ثابت همراه با براکتها میتواند رشد فک را هدایت کند. همچنین، برای بیمارانی که دچار پارودنتیت (بیماری لثه) هستند و نیاز به حرکت دقیق دندانها با نیروی کم کنترل شده دارند، اورتدنسی سنتی گزینه امنتری است زیرا متخصص میتواند نیروی وارد بر هر دندان را به صورت دستی تنظیم کند.اشتباه رایجی که والدین مرتکب میشوند، فشار آوردن برای استفاده از الاینر در کودکان است تا آنها در مدرسه مسخره نشوند. اما اگر کودک مسئولیتپذیر نباشد و پلاک را گم کند یا از دهان خارج کند، درمان شکست میخورد. در چنین مواردی، اورتدنسی سنتی با وجود ظاهر فلزی، انتخاب منطقیتری است چون والدین کنترل بیشتری بر آن دارند. همچنین، برخی بیماران تصور میکنند الاینر میتواند هر نوع نامرتبی را درمان کند، در حالی که برای موارد شدید مانند انحراف شدید فک، اورتدنسی ثابت و حتی جراحی فک ضروری است. تشخیص صحیح توسط متخصص اورتدنسی، تنها راه تعیین روش مناسب بر اساس سن و نوع مشکل است.
در طول دوره درمان، همیشه احتمال بروز مشکلات فنی یا شرایط اضطراری وجود دارد. در اورتدنسی سنتی، مشکلات رایج شامل شکستن براکت، شل شدن باند، پاره شدن سیم یا سوراخ شدن سیم به لثه و زبان است. در این شرایط، بیمار باید سریعاً با کلینیک تماس بگیرد و برای تعمیر مراجعه کند. اگرچه این مشکلات دردناک یا آزاردهنده هستند، اما اکثر آنها به راحتی توسط متخصص در یک جلسه کوتاه قابل حل هستند. وجود براکتهای ثابت به این معنی است که بیمار نگران گم کردن دستگاه درمانی خود نیست، زیرا همه چیز در دهان محکم است. با این حال، بیمار باید همیشه یک جعبه اضطراری شامل موم اورتدنسی، پنس و مسواک همراه داشته باشد تا در صورت بروز مشکل در سفر، خود را مدیریت کند.در الاینرهای شفاف، شرایط اضطراری متفاوت است. رایجترین مشکل، گم کردن یا شکستن پلاک است. از آنجا که پلاکها متحرک هستند، بیماران ممکن است هنگام غذا خوردن در رستوران، پلاک را در دستمال کاغذی بپیچند و فراموش کنند که آن را دور بیندازند. همچنین، ممکن است پلاک هنگام خارج کردن از دهان توسط ناخن یا دندان فشار زیادی تحمل کند و ترک بخورد. در چنین مواردی، بیمار باید بلافاصله به کلینیک اطلاع دهد. اگر پلاک فعلی خراب شده باشد، ممکن است نیاز باشد که بیمار تا ساخت پلاک جدید، به پلاک مرحله قبلی برگردد یا چند روز بدون پلاک بماند که میتواند روند درمان را به عقب بیندازد.یک اشتباه رایج در بیماران استفادهکننده از الاینر این است که وقتی پلاک ترک خورده یا شکسته است، همچنان از آن استفاده میکنند تا اینکه زمان تعویض فرا برسد. این کار میتواند باعث آسیب به دندانها یا لثهها شود زیرا قطعات شکسته پلاک لبههای تیز پیدا میکنند. همچنین، برخی بیماران سعی میکنند پلاک شکسته را با چسب مخصوص تعمیر کنند که این کار کاملاً ممنوع است و میتواند مسمومیت ایجاد کند. در هر دو روش، ارتباط نزدیک با کلینیک و گزارش سریع مشکلات، کلید جلوگیری از عواقب سنگین است. بیماران باید بدانند که نگهداری از ابزار درمانی بخشی از درمان است و بیتوجهی به آن میتواند هزینههای سنگینی را به همراه داشته باشد.
هدف نهایی هر دو روش، رسیدن به یک لبخند زیبا و اکلوزال (بستن فک) صحیح است. در اورتدنسی سنتی، به دلیل کنترل دقیق بر ریشه دندانها و موقعیت آنها، متخصص میتواند نتایج بسیار دقیق و ایدهآلی به دست آورد، به خصوص در رابطه با رابطه فک بالا و پایین. نتایج اورتدنسی ثابت معمولاً بسیار پایدار است، به شرطی که بیمار از نگهدارنده (Retainer) به درستی استفاده کند. دقت در پایان درمان در روش سنتی بسیار بالاست و متخصص میتواند ریزترین جزئیات را تنظیم کند. این روش برای بیمارانی که به دنبال کمال گرایی در نتیجه هستند و مشکل پیچیدهای دارند، اغلب بهترین نتیجه را ارائه میدهد.الاینرهای شفاف نیز نتایج بسیار عالی و قابل قبولی ارائه میدهند، به خصوص برای موارد زیبایی و نامرتبیهای دندانی. با پیشرفت نرمافزارهای طراحی، دقت این پلاکها روز به روز در حال افزایش است و میتوانند نتایجی مشابه اورتدنسی سنتی را برای بسیاری از بیماران به ارمغان بیاورند. یکی از مزایای بزرگ الاینر این است که بیمار میتواند قبل از شروع درمان، نتیجه نهایی را به صورت سه بعدی در کامپیوتر ببیند و بداند دقیقاً چه انتظاری باید داشته باشد. این ویژگی باعث افزایش رضایت بیمار میشود زیرا سورپرایز در پایان درمان وجود ندارد. با این حال، در مواردی که نیاز به تنظیم دقیق اکلوزال (نحوه روی هم نشستن دندانها) باشد، ممکن است نیاز به یک دوره کوتاه "رفاینمنت" یا اصلاح جزئی با پلاکهای اضافی باشد.اشتباه رایج در پایان درمان این است که بیماران فکر میکنند وقتی براکتها برداشته شد یا پلاکهای آخر تمام شد، درمان تمام شده و دندانها دیگر جابهجا نمیشوند. این تصور بسیار خطرناک است. در هر دو روش، استفاده از نگهدارنده (Retainer) ضروری است. دندانها در طول زندگی تمایل به بازگشت به موقعیت اولیه خود دارند (Relapse). در الاینر، معمولاً از پلاکهای شفاف ضخیمتر به عنوان نگهدارنده استفاده میشود که بسیار راحت است. در اورتدنسی سنتی، ممکن است از نگهدارنده ثابت پشت دندان یا نگهدارنده متحرک سیمی استفاده شود. پایداری نتایج کاملاً به همکاری بیمار در استفاده از نگهدارنده بستگی دارد و روش درمانی (سنتی یا شفاف) تضمینکننده عدم بازگشت دندانها بدون استفاده از نگهدارنده نیست.
در پایان این بررسی جامع و دقیق، مشخص میشود که انتخاب بین الاینرهای شفاف و اورتدنسی سنتی، یک انتخاب سیاه و سفید نیست، بلکه یک تصمیم شخصیسازی شده است که باید با در نظر گرفتن نیازها، شرایط و سبک زندگی هر فرد اتخاذ شود. هر دو روش علمی، معتبر و موثر هستند و میتوانند لبخندی زیبا و سالم را برای شما به ارمغان بیاورند، اما مسیر رسیدن به این هدف در هر کدام متفاوت است. اورتدنسی سنتی با سابقهای طولانی و قابلیت درمان پیچیدهترین ناهنجاریها، همچنان پادشاه بیرقیب در درمانهای سنگین فکی و دندانی است، در حالی که الاینرهای شفاف با تکیه بر تکنولوژی روز، راحتی و زیبایی بینظیری را برای درمانهای خفیف تا متوسط فراهم کردهاند.نکته کلیدی که باید همیشه به خاطر داشته باشید، این است که موفقیت درمان اورتدنسی بیش از آنکه به نوع ابزار (براکت یا پلاک) بستگی داشته باشد، به مهارت و تجربه متخصص اورتدنسی شما و همکاری خودتان بستگی دارد. یک متخصص خبره میتواند با اورتدنسی سنتی نتایجی خیرهکننده خلق کند و در عین حال، میتواند با تشخیص درست، بیمار مناسبی را برای الاینر انتخاب کند تا از مزایای آن بهرهمند شود. صرفاً انتخاب روش گرانتر یا مدرنتر، تضمینکننده نتیجه بهتر نیست. مشاوره کامل، بررسی رادیوگرافیها و مدلهای دیجیتال، و صادقانه بودن در مورد انتظارات، اولین گام در این مسیر است.همچنین، نباید فراموش کنیم که هدف نهایی فقط صاف کردن دندانها نیست، بلکه برقراری یک رابطه صحیح بین دندانهای بالا و پایین، سلامت مفصل فک و بهبود عملکرد جویدن و تنفس است. سلامت دهان و دندان، دروازه ورود به سلامت عمومی بدن است و سرمایهگذاری در آن، هدیهای است که تا آخر عمر با شما خواهد ماند. چه براکت فلزی انتخاب کنید و چه پلاک شفاف، رعایت بهداشت، مراجعه منظم و صبوری، سه رکن اصلی موفقیت شما هستند.توصیه نهایی ما به شما این است که قبل از تصمیمگیری، با چندین متخصص مشورت کنید، نمونه کارهای آنها را ببینید و سوالات خود را بدون هیچگونه ملاحظهای بپرسید. از خودتان بپرسید که آیا انضباط لازم برای استفاده ۲۲ ساعته از پلاک را دارید؟ آیا ظاهر فلزی برای شما مهم است یا نتیجه درمان سریعتر؟ آیا مشکل دندانی شما پیچیده است یا ساده؟ پاسخ به این سوالات راه را برای شما روشن خواهد کرد. در کلینیک دندانپزشکی ما، ما متعهد هستیم تا با استفاده از پیشرفتهترین تجهیزات و دانش روز، بهترین راهکار را متناسب با شرایط شما ارائه دهیم. لبخند شما، افتخار ماست و ما در کنار شما هستیم تا روزی را ببینید که با اعتماد به نفس کامل، لبخند میزنید.
تهران - کامرانیه شمالی. پلاک ۱۳(مجتمع بام کامرانیه) واحد ۸