نویسنده: گروه تولید محتوای دنتارو | تاریخ: پنجشنبه 2 بهمن 1404 | تعداد بازدید: 501
درد دندان یکی از ناراحتکنندهترین و دردناکترین تجربیاتی است که هر فردی در طول زندگی ممکن است با آن روبرو شود. این درد میتواند از یک حس ناخوشایند خفیف تا یک درد ضرباندار و غیرقابل تحمل متغیر باشد که زندگی روزمره، خواب و تمرکز فرد را مختل میکند. اما بسیاری از افراد درد دندان را صرفاً یک مشکل موقتی میدانند و با مصرف مسکنها سعی در نادیده گرفتن آن دارند، در حالی که درد واقعی یک زبان است که بدن برای هشدار دادن در مورد یک مشکل جدیتر به کار میبرد. درد دندان میتواند نشانههایی از پوسیدگی، عفونت، بیماری لثه یا حتی مشکلات غیردندانی باشد. درک تفاوت بین انواع دردها و اینکه هر درد دقیقاً نشانه چه مشکلی است، اولین قدم حیاتی برای پیشگیری از آسیبهای جدی و حفظ سلامت دهان و دندان است. در این مقاله، به بررسی ۱۰ مورد از شایعترین دردهای دندانی میپردازیم تا بتوانید با آگاهی کامل و به موقع برای درمان اقدام کنید.نادیده گرفتن دردهای دندانی میتواند پیامدهای جبرانناپذیری داشته باشد. یک پوسیدگی ساده که با درد خفیف شروع میشود، اگر درمان نشود میتواند به عصب دندان نفوذ کرده و نیاز به درمان ریشه یا حتی کشیدن دندان پیدا کند. عفونتهای دندانی نیز میتوانند از طریق جریان خون به سایر نقاط بدن سرایت کرده و سلامت عمومی را به خطر بیندازند. هدف از این راهنما، توانمندسازی شما در تشخیص اولیه علائم است. توجه داشته باشید که این اطلاعات جایگزین معاینه توسط دندانپزشک نیست، اما به شما کمک میکند تا seriousness وضعیت را درک کرده و برای مراجعه به کلینیک دندانپزشکی تصمیم بگیرید. دانستن ریشه درد، اضطراب شما را کاهش میدهد و همکاری شما را با دندانپزشک در فرآیند تشخیص و درمان افزایش میدهد.
یکی از رایجترین شکایات بیماران، تجربه یک درد تیز و برقآسا در لحظهای که نوشیدنی سرد، بستنی یا غذای داغ گاز میزنند، است. این نوع درد که معمولاً کوتاهمدت است و بلافاصله پس از برداشتن محرک از بین میرود، اغلب نشانه حساسیت دندانی است. علت اصلی این درد، فرسایش مینای دندان یا تحلیل رفتن لثه است که باعث میشود لایه زیرین دندان یعنی عاج در معرض محیط دهان قرار گیرد. عاج حاوی هزاران لوله میکروسکوپی است که مستقیماً به عصب دندان متصل هستند؛ وقتی این لولهها با تغییرات دما تحریک میشوند، سیگنال درد به مغز ارسال میشود. مصرف نوشیدنیهای اسیدی، مسواک زدن خشن و استفاده از خمیر دندانهای ساینده از عوامل تشدیدکننده این مشکل هستند.اگر این درد را تجربه میکنید، نشانه آن است که مکانیزم دفاعی دندان شما ضعیف شده است. در مراحل اولیه، استفاده از خمیر دندانهای مخصوص حساسیت دندان که حاوی فلوراید و نیترات پتاسیم هستند، میتواند به بستن منافذ عاج و کاهش درد کمک کند. همچنین، تغییر تکنیک مسواک زدن به روش دورانی و نرم، و استفاده از نخ دندان برای جلوگیری از بیماری لثه توصیه میشود. با این حال، اگر حساسیت شدید است و با این اقدامات ساده بهبود نمییابد، ممکن است نشانه یک پوسیدگی فعال یا ترک خوردگی دندان باشد که نیاز به ترمیم توسط دندانپزشک دارد. نادیده گرفتن این درد ملایم میتواند منجر به نفوذ باکتریها به عمق دندان و بروز مشکلات پرهزینهتر شود.
بسیاری از بیماران برای فرار از درد ناشی از حساسیت، به سمت تغییر رژیم غذایی و حذف کامل مواد سرد و گرم میروند. اگرچه این کار درد را موقتاً کم میکند، اما علت اصلی مشکل یعنی فرسایش مینا یا بیماری لثه را درمان نمیکند. این رویکرد باعث میشود بیمار دیرتر به کلینیک مراجعه کند و پوسیدگی یا شکستگی دندان پیشرفت کند. راهکار صحیح این است که با مشاهده حساسیت، به دندانپزشک مراجعه کنید تا منبع تحریک شناسایی و ترمیم شود. استفاده از مسکن نیز درمان نیست و فقط درد را مخفی میکند در حالی که تخریب بافت دندان ادامه دارد.
نوع دیگری از درد که بسیار نگرانکننده است، درد ضرباندار و نبضمانند است که اغلب با دراز کشیدن یا خوابیدن تشدید میشود. این درد معمولاً نشانه التهاب یا مرگ عصب دندان (پالپیت) است. زمانی که پوسیدگی به عمق دندان نفوذ کرده و به پالپ (بافت عصبی و عروقی) میرسد، باعث التهاب حاد میشود. فشار خون در داخل فضای بسته دندان افزایش مییابد و عصب تحت فشار قرار میگیرد که باعث ایجاد درد ضرباندار میشود. دلیل بدتر شدن درد هنگام خوابیدن، افزایش فشار خون در سر و دندان به دلیل وضعیت خوابیدن است. این نوع درد اغلب با مسکنهای معمولی آرام نمیشود و نیاز به مداخله فوری دندانپزشکی دارد.این وضعیت یک اورژانس دندانپزشکی محسوب میشود. اگر این درد را تجربه میکنید، به احتمال زیاد دندان شما نیاز به درمان ریشه دندان (عصبکشی) دارد. هدف از درمان، تخلیه فشار و برداشتن بافت عصبی آسیبدیده است. تاخیر در درمان میتواند منجر به مرگ کامل عصب و تبدیل شدن التهاب حاد به عفونت مزمن یا آبسه دندانی شود. گاهی اوقات دندانپزشک ممکن است قبل از درمان اصلی، داروی ضدالتهاب قوی تجویز کند تا فشار را کاهش دهد، اما قطع درمان در این مرحله غیرممکن است. توجه به این نوع درد و اقدام سریع، تنها راه نجات دندان و جلوگیری از انتشار عفونت به استخوان فک است.
احساس درد یا ناراحتی هنگام جویدن غذا، بستن دندانها روی هم یا فشار دادن انگشت روی دندان، نشانهای متفاوت از حساسیت عصبی است. این درد معمولاً نشاندهنده مشکل در بافتهای نگهدارنده دندان، یعنی رباط پریودنتال یا خود ساختار دندان است. یکی از دلایل شایع این درد، ترک خوردگی دندان است. وقتی دندان ترک میخورد، هنگام فشار آوردن، دو بخش ترک خورده روی هم حرکت کرده و عصب یا رباط را تحریک میکنند که باعث درد تیز میشود. دلیل دیگر میتواند پوسیدگی بین دندانی باشد که در معاینات معمولی دیده نمیشود و فقط هنگام فشار آمدن، خود را نشان میدهد.علاوه بر ترک و پوسیدگی، این درد میتواند ناشی از بیماری لثه (پریودنتیت) باشد. در بیماری لثه، استخوان نگهدارنده دندان تحلیل میرود و دندان تکان میخورد. فشار آوردن به دندانی که پایه استخوانی ضعیف دارد، باعث درد میشود. همچنین، اگر پرکردگی دندان خیلی بلند باشد و اکلوژن (نحوه قرارگیری دندانها روی هم) را مختل کرده باشد، فشار اضافی روی دندان وارد شده و باعث درد هنگام گاز زدن میشود. تشخیص دقیق این درد نیازمند معاینه دقیق و رادیوگرافی است. درمان میتواند شامل ترمیم ترک، اصلاح پرکردگی، درمان ریشه یا درمان لثه باشد. ادامه جویدن با دندان آسیبدیده میتواند باعث شکستگی کامل دندان شود.
وقتی بیماری دندان درد هنگام جویدن را تجربه میکند، اغلب به طور ناخودآگاه شروع به جویدن با سمت دیگر دهان میکند. این عادت اگرچه در کوتاه مدت درد را کم میکند، اما در بلندمدت باعث فشار بیش از حد روی دندانهای سالم سمت مقابل میشود. این فشار اضافی میتواند باعث ساییدگی، حساسیت و حتی درد در دندانهای سالم شود. راهکار صحیح این است که هرچه سریعتر علت درد را درمان کنید تا بتوانید به طور طبیعی و متقارن از هر دو طرف دهان برای جویدن استفاده کنید. جویدن نامتقارن همچنین میتواند باعث مشکلات فکی و مفصل گیجگاهی فکی (TMJ) شود.
گاهی اوقات بیماران شکایت دارند که دردی مبهم و سنگینی در ناحیه فک، گونه، گوش یا حتی شقیقه دارند، اما نمیتوانند دقیقاً بگویند کدام دندان درد میکند. این نوع درد که به آن درد ارجاعی میگویند، تشخیص آن را برای بیمار و حتی گاهی برای دندانپزشک دشوار میکند. علت این درد میتواند مشکلات دندانی مانند عفونت ریشه دندانهای عقب (مولرها) باشد که عصب آنها با اعصاب صورت مرتبط است و درد را به نواحی دیگر منتقل میکند. دندانهای عفونی پایین فک میتوانند درد را به گوش و گردن بفرستند و دندانهای بالای فک میتوانند باعث سردرد و درد پیشانی شوند.با این حال، همه دردهای فک دندانی نیستند. یکی از دلایل مهم این نوع درد، اختلالات مفصل فک (TMJ) است. مشکلات مفصل گیجگاهی فکی که در جلوی گوش قرار دارد، میتواند باعث درد در ناحیه فک، گوش، شقیقه و حتی گردن شود، به خصوص هنگام باز کردن دهان یا جویدن. دندان قروچه (برکسیسم) نیز میتواند باعث درد عضلات فک و دردهای منتشرشونده شود. سینوزیت (التهاب سینوسها) نیز میتواند باعث درد در دندانهای بالای فک شود که شبیه درد دندان است. تشخیص صحیح این دردها نیازمند بررسی دقیق توسط دندانپزشک است تا منشا دندانی یا غیردندانی آن مشخص شود. درمان اشتباه (مثلاً عصبکشی یک دندان سالم در حالی که مشکل از سینوس است) میتواند عواقب بدی داشته باشد.
خونریزی لثه هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن، پدیدهای شایع است که بسیاری از افراد آن را نادیده میگیرند و آن را به مسواک زدن خشن نسبت میدهند. اما واقعیت این است که لثه سالم نباید خونریزی کند. خونریزی لثه اولین و مهمترین نشانه بیماری لثه (ژنژیویت) است. در این بیماری، به دلیل تجمع پلاک و باکتریها (جرم دندان)، لثه ملتهب، قرمز و متورم میشود و با کوچکترین تماس، خونریزی میکند. اگر در این مرحله درمان نشود، بیماری به پریودنتیت پیشرفت میکند که در آن استخوان نگهدارنده دندان تحلیل میرود و میتواند منجر به لق شدن و افتادن دندانها شود.درد در این مرحله معمولاً به صورت ناراحتی یا حساسیت لثه است، اما اگر عفونت پیشرفت کند و آبسه لثه تشکیل شود، درد شدید و تپشدار ایجاد میشود. علت اصلی این مشکل، عدم رعایت بهداشت دهان و عدم حذف پلاک میکروبی است. باکتریهای موجود در پلاک سمومی ترشح میکنند که به لثه آسیب میزنند. راهکار اصلی و عملی، جرمگیری حرفهای توسط دندانپزشک و رعایت دقیق بهداشت دهان در خانه است. مسواک زدن منظم و استفاده از نخ دندان باعث میشود پلاک سخت نشود و به جرم تبدیل نشود. نادیده گرفتن خونریزی لثه بزرگترین عامل از دست دادن دندانها در بزرگسالان است.
برخی از بیماران وقتی میبینند لثهشان خونریزی میکند، از ترس اینکه بیشتر آسیب ببینند، مسواک زدن آن ناحیه را متوقف میکنند. این بزرگترین اشتباه است. توقف مسواک زدن باعث میشود پلاک و باکتریها بیشتر تجمع کنند، التهاب شدیدتر شود و خونریزی بدتر شود. راهکار صحیح این است که با یک مسواک نرم، با دقت و ملایمت، اما به طور کامل روی لثههای ملتهب مسواک بزنید تا پلاکها پاک شوند. پس از چند روز رعایت بهداشت صحیح، التهاب و خونریزی باید کاهش یابد. اگر پس از یک هفته رعایت بهداشت دقیق خونریزی ادامه داشت، حتماً باید به دندانپزشک مراجعه کنید.
دندانهای عقل، آخرین دندانهایی هستند که در دهان رشد میکنند و اغلب در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی ظاهر میشوند. به دلیل کمبود فضا در فک، بسیاری از دندانهای عقل نهفته میمانند یا به صورت نیمه بیرون میآیند (برآمده). دندان عقل نیمه بیرون آمده، یک پوشش از لثه (اپراتکوم) روی خود دارد که فضایی را برای تجمع باکتریها و غذا ایجاد میکند. این وضعیت باعث عفونت و التهاب بافت لثه اطراف دندان میشود که به آن پریکورونیت میگویند. درد ناشی از دندان عقل معمولاً در پشت دهان احساس میشود، گاهی به گوش و گلو تیر میکشد و باز کردن دهان را دشوار میکند (تریسموس).درد دندان عقل میتواند به صورت حملات دورهای رخ دهد که با التهاب شدید، بوی بد دهان، و ناتوانی در جویدن همراه است. اگر دندان عقر در جهت اشتباه رشد کند، میتواند به دندان مجاور فشار آورده و باعث درد و آسیب به دندان کناری شود. درمان درد دندان عقل معمولاً شامل مصرف آنتیبیوتیک برای کنترل عفونت حاد و مسکنها است، اما درمان قطعی معمولاً کشیدن دندان عقل است. نگه داشتن دندان عقل مشکلدار نه تنها دردهای مکرر را به همراه دارد، بلکه میتواند باعث از دست رفتن استخوان فک و آسیب به دندانهای مجاور شود. جراحی کشیدن دندان عقل توسط جراح فک و دهان یک عمل رایج و بیخطر است که از دردهای آینده جلوگیری میکند.
آفتها یا زخمهای دهانی ضایعات شایعی هستند که به صورت زخمهای سفید یا زرد با حاشیه قرمز روی مخاط دهان، لثه یا زبان ظاهر میشوند. این زخمها اگرچه کوچک هستند، اما میتوانند دردهای شدید و سوزشآوری ایجاد کنند که با خوردن غذا، نوشیدن مایعات اسیدی یا حتی صحبت کردن تشدید میشود. علت دقیق آفتها کاملاً شناخته شده نیست، اما استرس، کمبود ویتامینهایی مانند B12 و آهن، تغییرات هورمونی، آسیب فیزیکی (مثل گاز گرفتن لپ) و حساسیت غذایی از عوامل محرک هستند. این درد به دلیل تحریک اعصاب سطحی مخاط دهان است و معمولاً طی ۱ تا ۲ هفته خودبهخود بهبود مییابد.با این حال، اگر زخم دهانی بیش از دو هفته باقی ماند، باید جدی گرفته شود. زخمهایی که طولانیمدت میشوند میتوانند نشانهای از عفونتهای ویروسی، بیماریهای سیستمیک یا حتی سرطان دهان باشند. درد ناشی از آفت را میتوان با دهانشویههای ملایم، ژلهای بیحسکننده موضعی و اجتناب از غذاهای تند و اسیدی مدیریت کرد. کاهش استرس و مصرف مکملهای غذایی در صورت کمبود ویتامین نیز توصیه میشود. اگر آفتها بسیار بزرگ یا مکرر هستند، دندانپزشک ممکن است داروهای کورتونی یا دهانشویههای خاص تجویز کند. توجه به تغییرات در مخاط دهان و مراجعه به متخصص در صورت تداوم زخم، کلید پیشگیری از بیماریهای خطرناکتر است.
تجربه درد دندان در حین پرواز هواپیما یا رانندگی در کوهستان، پدیدهای است که به آن دندان بارومتریک یا آئروودونتالژیا میگویند. این درد ناشی از تغییر فشار هوای محیط است. در دندانهای سالم، فشار داخل دندان با فشار محیط تعادل دارد. اما اگر دندان دارای پوسیدگی عمیق، پرکردگی قدیمی و نشتی، یا عفونت ریشه باشد، فضایی پر از هوا یا گاز در داخل دندان وجود دارد. با کاهش فشار هوای بیرون (مانند در ارتفاع بالا)، فشار داخل دندان که نمیتواند به سرعت تنظیم شود، نسبت به بیرون بیشتر میشود و باعث فشار به عصب و درد شدید میشود.این نوع درد معمولاً به صورت درد ضرباندار یا فشار شدید در دندان احساس میشود و پس از فرود آمدن و رسیدن به فشار عادی، به تدریج کم میشود. وجود این درد نشانه قطعی این است که دندان مشکل دارد و نیاز به بررسی دارد. حتی اگر درد پس از سفر قطع شود، نباید نادیده گرفته شود. درمان شامل ترمیم پوسیدگی، تعویض پرکردگیهای نشتی یا درمان ریشه برای از بین بردن فضای خالی و عفونت است. مسافران مکرر یا افرادی که در ارتفاع بالا کار میکنند باید قبل از سفر دندانهای خود را معاینه کنند تا از این درد ناگهانی و آزاردهنده جلوگیری شود.
درد ناشی از دندان قروچه یا فشردن دندانها (برکسیسم) اغلب صبحها پس از بیدار شدن احساس میشود. بیماران معمولاً از درد در فک، صورت، گوش و حساسیت در دندانها شکایت دارند. این عادت که اغلب در خواب و به دلیل استرس یا اضطراب رخ میدهد، فشار بسیار زیادی (بسیار بیشتر از جویدن عادی) به دندانها وارد میکند. این فشار مداوم میتواند باعث سایش مینای دندان، ترک خوردن دندانها، حساسیت عاج و درد در رباطهای نگهدارنده دندان شود. دندانها ممکن است لق شوند و لثهها تحلیل بروند.علاوه بر درد دندان، برکسیسم میتواند باعث سردرد، درد عضلات فک و صدا دادن مفصل فک شود. از آنجا که این اتفاق اغلب در خواب رخ میدهد، بیمار ممکن است از آن بیخبر باشد و دندانپزشک با دیدن علائم ساییدگی روی دندانها آن را تشخیص میدهد. درمان شامل استفاده از پلاک شبانه (Night Guard) است که دندانها را در برابر سایش محافظت میکند. همچنین، مدیریت استرس، تمرینات ریلکسیشن و در موارد شدید، تزریق بوتاکس به عضلات جویدنی توصیه میشود. نادیده گرفتن این مشکل میتواند باعث از بین رفتن کامل ساختار دندانها و نیاز به ترمیمهای سنگین و روکشها شود.
بسیاری از بیماران وقتی دندانپزشک پلاک شبانه را پیشنهاد میدهد، به دلیل ناراحتی یا هزینه از آن صرفنظر میکنند. برخی نیز فکر میکنند دندان قروچه عادتی است که نمیتوان آن را متوقف کرد. این باور غلط باعث میشود آسیب به دندانها ادامه یابد. پلاک شبانه یک سرمایهگذاری ارزان برای جلوگیری از هزینههای سنگین ترمیم دندانها در آینده است. راهکار عملی این است که پلاک را به بخشی از روتین خواب خود تبدیل کنید و عوامل استرسزا در زندگی روزمره را مدیریت کنید تا فشار روی دندانها کاهش یابد.
تجربه برخی دردها پس از انجام درمانهای دندانپزشکی مانند پرکردن دندان، عصبکشی یا کشیدن دندان طبیعی است، اما باید بدانیم کدام درد نرمال است و کدام نشانه مشکل. پس از پرکردن دندان، ممکن است برای چند روز حساسیت به دما یا فشار وجود داشته باشد که به دلیل التهاب طبیعی دندان در پاسخ به درمان است. این درد باید به تدریج کم شود. اما اگر درد شدید و ضرباندار شروع شود که با مسکن آرام نشود، نشانه آن است که پرکردگی خیلی بلند است (High point) یا پوسیدگی به عصب نزدیک بوده و عصب تحریک شده است که نیاز به اصلاح پرکردگی یا درمان ریشه دارد.پس از درمان ریشه، درد یا حساسیت به فشار برای چند روز تا یک هفته طبیعی است، زیرا بافتهای اطراف ریشه در حال بهبود هستند. اما اگر درد پس از یک هفته ادامه یابد یا بدتر شود، ممکن است نشانه عفونت باقیمانده یا شکستگی دندان باشد. پس از کشیدن دندان، درد که طی ۳ روز باید کاهش یابد، طبیعی است، اما اگر درد از روز سوم شدیدتر شود و بوی بد دهان همراه باشد، نشانه خشکی سوکت دندان (Alveolar Osteitis) است که نیاز به درمان توسط دندانپزشک دارد. بیماران باید دستورالعملهای پس از درمان را دقیقاً رعایت کنند و در صورت بروز دردهای غیرعادی، با کلینیک تماس بگیرند.
در این مقاله، ۱۰ نوع از شایعترین دردهای دندانی و پیامهایی که آنها به ما میدهند را بررسی کردیم. از حساسیتهای ساده گرفته تا دردهای ضرباندار عصبی، دردهای لثه، مشکلات فکی و دردهای پس از درمان. نکته کلیدی که در تمام این موارد مشترک است، این است که درد دندان یک هشدار جدی است و نباید با مسکنها سرکوب شود. هر نوع درد یا ناراحتی در دهان نشاندهنده عدم تعادل یا آسیب بافتی است که نیاز به توجه دارد. تشخیص زودهنگام و درمان در مراحل اولیه، نه تنها درد را سریعتر رفع میکند، بلکه از هزینههای سنگین، از دست دادن دندانها و پیامدهای سلامت عمومی جلوگیری میکند.توصیه نهایی ما به شما عزیزان این است که با بدن خود در ارتباط باشید و تغییرات کوچک را نادیده نگیرید. رعایت بهداشت دهان و دندان، مسواک زدن صحیح، استفاده از نخ دندان و مراجعه منظم هر ۶ ماه به دندانپزشک برای چکاپ و جرمگیری، بهترین راه برای پیشگیری از اکثر این دردهاست. اگر هر یک از دردهای ذکر شده در این مقاله را تجربه کردید، تعلل نکنید و برای حفظ لبخند سالم و زیبای خود به یک کلینیک دندانپزشکی معتبر مراجعه کنید. سلامت دهان شما، دروازهای به سوی سلامت کل بدن شماست و با مراقبت صحیح میتوانید سالهاها از دندانهای سالم و بدون درد لذت ببرید.